հարցազրույց

Հանս Ուլրիխ Օբրիստը՝ Համլետ Հովսեփյանի հետ երկխոսության մեջ

Հանս Ուլրիխ Օբրիստ. Նախևառաջ, շատ շնորհակալ եմ, որ համաձայնել եք տալ այս հարցազրույցը:


Համլետ Հովսեփյան. Դա ինձ համար հաճույք է:


ՀՈՒՕ. Եվ շնորհավորում եմ Ձեր ֆիլմերի կապակցությամբ, որոնք մեծ հայտնություն են, յուրահատուկ բացահայտում ինձ համար: Ես ցանկանում էի սկսել սկզբից, կարո՞ղ եք մի փոքր պատմել, թե ինչպես է այս ամբողջը սկսվել: Ինչպե՞ս եք Դուք եկել արվեստի մեջ, արդյո՞ք պայծառացում եք ունեցել մանկության տարիներին կամ գուցե կային հայ արվեստագետներ, որոնց ազդեցությունն եք կրել:


ՀՀ. Երբ պատանի էի, մայրս, ով այդ ժամանակ ուսուցչուհի էր, բացահայտեց իմ արվեստային տաղանդը: Նա ինձ ասաց, որ, քանի որ ես լավ եմ նկարում, ինձ համար հիմնարար է կրթվելը, ուրիշ արվեստագետների աշխատաքնը և տաղանդը տեսնելն ու դրանց մասին իմանալը: Այնպես որ նա է, որ խրախուսել է ինձ իմ տաղանդն ու հմտությունները զարգացնելու հարցում: Իմ կրթությունը շատ խիստ էր, և ես կենտրոնացել էի արվեստի վրա: Իրականում ես ավելի շատ գիտեի արվեստի մասին, քան կյանքի: Ես մշտապես պահանջ ունեի կյանքի մասին ավելի շատ իմանալու՝ միջավայրի պատճառով, դրա մեջ իսկապես ոչինչ չկար, անապատ էր: Ես երեխա էի, որ գյուղում էր ապրում ու Բախ էր լսում: Իսկ ես երզաում էի [Կառլհայնց] Շտոքհաուզենին տեսնել և լսել:


ՀՈՒՕ. Ո՞ր տարիքում էր դա:


ՀՀ. Տասնյոթ, տասնութ:


ՀՈՒՕ. Ես հարցազրույց եմ վերցրել Շտոքհաուզենից մի քանի տարի առաջ իր տանը, մենք քննարկում էինք նրա “LICHT-Formel”-ը:


ՀՀ. Խորհրդային Միության գրաքննությունը վիրավորում էր Շտոքհաուզենին, և նրանք արեցին առավելագույնը, որպեսզի նրան լսելը չխրախուսվի, իսկ դա իր երզանաքն էր: Երբ առաջին անգամ մտա արվեստի աշխարհ, այն պոպ արտի ազդեցությունն էր կրում: Թեև ես աբստրակտ նկարիչ եմ մինչ այժմ, իսկապես սիրում եմ պոպ արտը:


ՀՈւՕ. Այսպիսով, ինչո՞վ էր պոպ արտը կարևոր: Քանի որ սրանք երկու շատ հետաքրքիր հղումներ են՝ Շտոքհաուզեն և պոպ արտ: Նրա երաժշտության մեջ սերիալիզմի գաղափարն է, իսկ պոպ արտի դեպքում՝ ազդեցության մի ուրիշ ձև: Այնուամենայնիվ, Ձեր աշխատանքները ավելի աբստրակտ են, դա ժեստի նկարչություն է: Այնպես որ ինձ հետաքրքիր է, երբ Դուք սկսում էիք տասնյոթ տարեկանում, երբ Հայաստանում սկսնակ երիտասարդ նկարիչ էիք, կա՞յին արդյոք հայ նկարիչներ, որոնք ոգեշնչում էին Ձեզ:


ՀՀ. Ես խոսում եմ ընդհանրապես արվեստի մասին, միջազգային մասշտաբով: Ամեն ինչ սկսվել է եգիպտական արվեստից և հունական արվեստից: Ես միշտ հետաքրքրվել եմ արվեստով ընդհանուր առմամբ: Մենք այդ ժամանակ շատ հեռու էինք որևէ իսկական, հետաքրքիր արվեստից: Մենք գիտեինք, որ կար Պոմպիդու կենտրոնը, որտեղ ժամանակակից արվեստագետները ցուցադրում էին իրենց աշխատանքները, մենք նաև գիտեինք Վենետիկի բիենալեի մասին, և Գուգենհայմի, բայց դրանք միայն հեռավոր երազանքներ էին: Մենք մնացած ողջ աշխարհից մեկուսացված էինք:


ՀՈւՕ. 70-ականներին Դուք մտաք կինո: Ինձ հետքրքիր է, թե երբ եք առաջին անգամ առնչվել կինոյի հետ և երբ եք արել Ձեր առաջին ֆիլմը:


ՀՀ. Ես արել եմ իմ առաջին ֆիլմը 1975-ին: Հղացքը կար դրանից շատ առաջ, բայց այդ ժամանակ էր, որ ես տեսախցիկ ձեռք բերեցի, այդ տարի:


ՀՈւՕ. Իսկ ե՞րբ սկսեցիք հղացքի մասին մտածել:


ՀՀ. Երբ բանակից վերադարձա: Ես իսկապես սիրում էի կինո: Ազդվել եմ Լուիս Բունյուելից, Պազոլինիից, Ֆելինիից, Գոդարից, Շաբրոլից, Տրյուֆոյից… Բայց դրանց ցուցադրությունը թույլատրված չէր Հայաստանում խորհրդային տարիներին: Մենք գիտեինք նրանց մասին միայն իրենց գործերի մասին կարդալու միջոցով: Երբ առաջին անգամ տեսա Գոդարի “Á bout de Souffle” («Շնչակտուրը»), դա այդ ժամանակ արդեն դասական ֆիլմ էր:


ՀՈւՕ. Իսկ երբ սկսեցիք մտածել Ձեր սեփական ֆիլմերի մասին, 60-ականներին, տեսախցիկ ունենալուց առաջ, ի՞նչ էիք մտածում, ի՞նչն էր Ձեր սեփական ֆիլմերի մասին Ձեր առաջին պատկերացումը:


ՀՀ. Ես ուզում էի արտադրել ինչ-որ բան. ինչ-որ բան, որ եռում էր իմ մեջ: Ես ուզում էի ցույց տալ զգացածս: Հիմա ես նկարիչ եմ դարձել, և դա իրականում նկարչության և կինոյի միաձուլում է: Երբ ես փորձում եմ մեկուսանալ մեկից, այն թափանցում է մյուսի մեջ, դրանք ձեռք ձեռքի են քայլում:


ՀՈւՕ. Այսպիսով, 60-ականներին սկսեցիք մտածել ֆիլմերի մասին և 1975-ին ձեռք բերեցիք տեսախցիկ, այնպես որ առաջին ֆիլմը, որ Դուք արեցիք, պետք է որ ամենահրատապը լիներ: Այսպիսով, այն ֆիլմը, որտեղ մի մարդ քայլում է քարի շուրջ, դա՞ է առաջինը:


ՀՀ. Դա ավելի ուշ էր:


ՀՈւՕ. Ո՞րն է առաջինը:


ՀՀ. «Հորանջանքը»: Ամենաառաջին ֆիլմը ճաղատ գլխովն էր, «Հորանջանքից» առաջ: Դա ամենաառաջին ֆիլմն է: Կոչվում է «Գլուխ»:


ՀՈւՕ. Կարո՞ղ եք պատմել վերնագրերի մասին: Որովհետև դրանք շատ պարզ են:


ՀՀ. Ես չեմ սիրում վերնագրեր դնել: Իմ ֆիլմերը շատ պարզ են. դրանք սկիզբ չունեն, վերջ չունեն, կարծես ժամանակը կանգ է առել: Ժամանակը ֆիլմի տևողությունն է: Վերնագիրը նույնչափ պարզ է, որքան ֆիլմն ինքը: Ես իրականում չեմ կենտրոնանում տարրերի փոխակերպման վրա: Դա պարզապես այն է, ինչ տեսնում եք:


ՀՈւՕ. Այսպիսով, այն ակնհայտ է: Շատ կոնկրետ է:


ՀՀ. Այո:


ՀՈւՕ. Դա մետաֆոր չէ՞, այլաբանություն չէ՞:


ՀՀ. Երբ ես աշխատում էի ֆիլմի վրա, ժապավենը փչացավ, պետք է դեն նետեի, բայց չնետեցի: Ես պահեցի բոլոր բծերը, մգացումները, բոլոր թերությունները: Եվ դրանք դարձել են ֆիլմի կարևոր տարրերը:


ՀՈւՕ. Բայց այն շատ գեղանկարչական է: Դա շատ գեղանկարչական մոտեցում է:


ՀՀ. Այո, ես նաև ցույց եմ տալիս ֆիլմի թերությունները:


ՀՈւՕ. Դուք նշում էիք ամերիկյան արվեստագետների, բայց մոտավորապես նույն ժամանակ Արևելյան Եվրոպայում բավականին շատ էին փերֆորմանսի հետ աշխատող արվեստագետները: Դուք ունեք Տոմիսլավ Գոտովաց Զագրեբում, ունեք Մարինա Աբրամովիչ Բելգրադում, և երբ տեսա Ձեր ֆիլմերը, չէի կարող դադարել փերֆորմանսի արվեստի մասին մտածել: Արդյո՞ք կապ եք ունեցել դրա հետ: Կամ գուցե դա միայն իմ ընթերցումն է:


ՀՀ. 70-ականներին ես շատ մեկուսացված էի, ես որևէ առնչություն չունեի Ձեր նշած որևէ արվեստագետի հետ: Ես 70-ականների վերջին Մոսկվայում էի: Ես խոսում էի իմ ֆիլմերի մասին, և նրանք շատ հետաքրքրված էին, բայց դրանք ոչ ոք չտեսավ Մոսկվայում: Մոսկվան ամենավատ տեղն էր, որտեղ կարելի էր լինել:


ՀՈւՕ. Այսինքն՝ Դուք մայրաքաղաքում էիք, և դա ամենավատ տե՞ղն էր:


ՀՀ. Ավանգարդի ամենամեծ շարժումը Մոսկվայում էր, բայց, միևնույն ժամանակ, գրաքննությունն այնտեղ ամենակոշտն էր:


ՀՈւՕ. Այսպիսով, «Գլխից» հետո ո՞րն էր երկրորդ ֆիլմը:


ՀՀ. «Հորանջանքը» և «Քորը», չորրորդը «Քարն» է: «Հորանջանքը» մտածողն է:


ՀՈւՕ. Երկրորդի ՝ «Հորանջանքի» մեջ մի տղամարդ է հորանջում, բայց հանկարծ նաև կին է հայտնվում: Ինչպե՞ս են նրանք կապված:


ՀՀ. Այստեղ փոխհարաբերություն չկա, կապ չկա: Ես կապեցի իրար հաճելի և տհաճ կերպարները: Այդպես արեցի, և դրանք մնացին ինչպես որ կան:


ՀՈւՕ. Նրանք միավորված են ֆիլմում, նրանք գոյակցում են ֆիլմում:


ՀՀ. Ես առանձին նկարահանեցի նրանց և համադրեցի: Ես ընտրեցի շատ աբսուրդ հղացքներ, շատ անհրապույր առարկաներ և կապ հիմնեցի դրանց միջև:


ՀՈւՕ. Մտքում ունե՞իք դիտողին, երբ անում էիք դրանք, մտածու՞մ էիք դիտողի ռեակցիայի մասին:


ՀՀ. Ես երբեք չեմ մտածում դիտողի մասին: Դուք միևնույն ժամանակ կարող եք ցուցադրել «Մտածողը»՝ որպես հորանջող մեկին:


ՀՈւՕ. Ինչպե՞ս էիք գտնում Ձեր ֆիլմերի բնորդներին:


ՀՀ. Նրանք ծանոթներ են: Այդ ժամանակ խաղալ չէին ուզում: Հասարակությունը կծաղրեր նրանց, ովքեր կխաղային ֆիլմերում, եթե հայտնի դառնար, որ իմ ֆիլմերում խաղացել են: Այնպես որ դժկամությամբ էին մոտենում խաղալուն:


ՀՈւՕ. Այսպիսով, «Մտածողը» «Հորանջանքից» տարբեր ֆիլմ է, բայց իր մեջ ունի «Հորանջանքի» որոշ տարրեր: Դա շփոթեցնող է:


ՀՀ. Մենք տեսել ենք Ռոդենի «Մտածողին»: Իմ դեպքում խորը մտորումներ չկային, դա պարզապես հորանջանքի մասին էր. դա այն էր, ինչ ինձ համար այդ ժամանակ կատարվում էր բարոյական և հոգևոր արժեքների հետ, պարզապես հորանջանք էր:


ՀՈւՕ. Ի՞նչը խթանեց «Քորի» գաղափարը:


ՀՀ. Նույն հղացքն է, ինչ «Հորանջանքի» դեպքում: Այն այդքան էլ հաճելի չէ, այն հարիր չէ, և, երբեմն նույնիսկ առանց մտածելու, մենք սկսում ենք կրծել մեր եղունգները: Դա տհաճն ու հաճելին է, դա հետաքրքիրն է ու անհետաքրքիրը:


ՀՈւՕ. Ավելի վաղ, Ձեր պրեզենտացիայի մեջ, Դուք մի շատ հետաքրքիր բան ասացիք, որը վերաբերում էր շատ անհետաքրքիր բաների՝ մի տեսակ շատ հետաքրքիր երևալուն: Ի՞նչն է «Դիմանկարի» թեման:


ՀՀ. Դա հին վիդեո է, բայց երաժշտությունն ավելի ուշ եմ ավելացրել, նկարահանումը հին է, բայց մոնտաժը՝ նոր: Հղացքը 1974 թվականից է, բայց ես նկարահանել եմ այն 2006 թվականին:


ՀՈւՕ. Ո՞վ է բնորդուհին:


ՀՀ. Իմ ուսանողուհին էր:


ՀՈւՕ. Դուք դասավանդում էիք արվեստի դպրոցու՞մ:


ՀՀ. Այո, դասավանդել եմ մինչև 1997 թվականը: Արվեստի պատմություն էի դասավանդում Թալինում: Դասավանդելը խլում էր ժամանակիս մեծ մասը, այնպես որ թողեցի՝ արվեստի վրա կենտրոնանալու համար:


ՀՈւՕ. Կարո՞ղ եք մի քիչ պատմել այն ֆիլմի մասին, որտեղ ոչինչ տեղի չի ունենում:


ՀՀ. Ես նկարահանումն արել եմ 1974-ին, և հետո որոշեցի ցույց տալ այն էկրանի վրա:


ՀՈւՕ. Եվ դա պարզապես էլեկտրական լա՞ր է:


ՀՀ. Վերջում թռչուն է անցնում լարի մոտով: Հենց նկարահանելուս ժամանակ պատահեց: Մտածեցի, որ այդպես ավելի հետաքրքիր կլինի:


ՀՈւՕ. Այսպիսով, դա ֆիլմ է սպասելու՞ մասին: Որովհետև Քրիստիան Բոլտանսկին մի անգամ ասել է, որ միակ բանը, ինչ արվեստագետը կարող է անել, սպասել և հուսալն է:


ՀՀ. Չեմ մտածել դրա մասին: Ես միշտ հուսով եմ և միշտ ինչ-որ բանի եմ սպասում: Գուցե ես ազդված էի «Գոդոյին սպասելիս»-ից: Եթե ավելի ծանոթ լինեի միջազգային թանգարաններին, շատ ավելի լավ աշխատանք կանեի: Ես տեսել եմ Էրմիտաժը. Մատիսս, Պիկասսո, Վան Գոգ… Ես շատ ավելի ուշ եմ տեսել ժամանակակից արվեստ:


ՀՈւՕ. Վերադառնալով երաժշտությամբ ֆիլմին՝ ես շատ հետաքրքրված եմ, քանի որ այս հարցազրույցը սկսվեց Բախի և Շտոքհաուզենի մասին հայտնությամբ: Թվում է, թե Դուք շատ հետաքրքված եք ձայնով, բայց Ձեր բոլոր ֆիլմերը համր են, առանց ձայնի, բացառությամբ այս ֆիլմի՝ «Դիմանկարի»: Զարմանալի է, թե ինչու են Ձեր բոլոր ֆիլմերը համր, մինչդեռ այս մեկում Հենդելից երաժշտություն ունեք:


ՀՀ. Երաժշտությունը իմ կյանքում շատ կարևոր դեր ունի, քանի որ ես մշտապես առնչվել եմ երաժշտության հետ: Ես երաժշտություն օգտագործում եմ իմ վերջին գործերում, այդ տարիներին ինձ համար անհնար էր անել ձայնով վիդեո:


ՀՈւՕ. Թվում է, թե Դուք առանձնապես հետաքրքրված չեք Ձեր հին գործերով, մինչդեռ մնացած բոլորը, թվում է, ավելի հետաքրքրված են հին գործերով:


ՀՀ. Ես ուզում եմ նոր բաներ անել: Հին ֆիլմերն արված են, մի կողմ են դրված. ես ուզում եմ առաջ շարժվել:


ՀՈւՕ. Ես հասկանում եմ դա, բայց հիմքում Դուք նկարիչ եք: Եվ հանկարծ 70-ականներին ունենում եք տեսախցիկ և անում եք այս ապշեցուցիչ ֆիլմերը: Դա փայլատակման նման է: Երկու տարվա ընթացքում հայտնվում են այս բոլոր ֆիլմերը: Իսկ հետո երկար ընդմիջում է, և հետո դա վերսկսվում է 90-ականներին, Դուք կրկին ֆիլմեր եք նկարահանում: Ինչո՞ւ դա ընդհատվեց: Նկարահանման այս հագեցած շրջանի ընթացքում Դուք արել եք այն ամբողջն, ինչ ուզո՞ւմ էիք, թե՞ նյութական կամ տեխնիկական պատճառներ կային կանգ առնելու համար: Ոչ մի ֆիլմ չկա 1976-ի և 2001-ի միջև, 25 տարվա երկար ընդմիջում է:


ՀՀ. Անկախացումից հետո կինոն Հայաստանում մահացավ, և մենք չէինք կարող ժապավեն ճարել, շատ քաոտիկ էր:


ՀՈւՕ. Ո՞ր թվականին հայտարարվեց անկախությունը:


ՀՀ. 1991-ին: Իսկ ես ավելի ուշ եմ տեսախցիկ ձեռք բերել: Դա է դադարի պատճառը:


ՀՈւՕ. Չեմ հասկանում. անկախացումը 1991-ին էր, իսկ Դուք դադարել եք ֆիլմ նկարահանել 1976-ին, ի՞նչ էր կատարվում 1976-ի և 1991-ի միջև:


ՀՀ. Սկսել եմ նկարել:


ՀՈւՕ. Այսինքն՝ նկարչությունը հաղթեց: Մենք կգանք նկարչությանը, բայց դրանից առաջ ես վերջին հարցն ունեմ ֆիլմերի մասին: Մենք չենք խոսել 1976 թվականի՝ քարով այս անվերնագիր ֆիլմի մասին, որն իրականում բոլոր ֆիլմերից իմ ամենասիրելին է, կարծում եմ՝ դա գլուխգործոց է:


ՀՀ. Թեև ինձ դուր են գալիս իմ նախորդ ֆիլմերը, ես չեմ ուզում կանգնել դրանց վրա, ուզում եմ էլի ֆիլմեր արտադրել:


ՀՈւՕ. Բայց կարո՞ղ եք պատմել, թե ինչպես առաջացավ այս ֆիլմը և հանդիպման մասին: Ո՞վ է տղամարդը: Որտե՞ղ է քարը:


ՀՀ. Քարը հովտում է: Հանկարծակի մտածեցի քարը նկարահանելու մասին: Այն ցույց է տալիս մեր միապաղաղ կյանքը, իսկ տղամարդն իմ ընկերներից մեկն է: Մենք միասին մաքրեցինք քարը, և այս նկարահանումից որոշ ժամանակ անց այս քարը ինչ-որ կերպով անհետացավ: Գուցե անձրևից, ջրհեղեղից, այն ինչ-որ կերպով անհետացավ:


ՀՈւՕ. Երբ տեսա ֆիլմը, մտածում էի տևողության մասին: Չկա սկիզբ, չկա վերջ: Ժամանակի կանգ առնելու մասին Ձեր ասածի նման է: Ի՞նչ կարող եք ասել ֆիլմի տևողության մասին, և երբ այն ցուցադրվում է, այն շարունակաբար վերսկսվո՞ւմ է: Կարելի է պատկերացնել որ այս ֆիլմը շարունակվում է ընդմիշտ: Ինչպե՞ս եք որոշել երկարությունը, քանի՞ անգամ է տղամարդը քարի շուրջ պտույտ կատարում:


ՀՀ. Ես գտել եմ տևողության կատարյալ հավասարակշռություն: Ֆիլմն ինքը չի ճնշում դիտողին: Այդտեղ ժամանակի ճիշտ քանակ է՝ պտույտների ճիշտ թվով՝ այնպես, որ դիտողը չի ձանձրանում: Իմ ֆիլմերում կոնֆլիկտ չկա: Կոնֆլիկտը էկրանի և դիտողի միջև է: Ինձ համար նշանակություն ունի, թե ինչ է զգում դիտողը, երբ նայում է իմ ֆիլմերը: Դա կարող է հետադարձ կապի մեջ լինել իմ միջավայրի հետ: Ես խոսում եմ ինքս ինձ հետ, ես կոնֆլիկտ ունեմ իմ ներսում, ահա թե ինչու էի ուզում կոնֆլիկտ ներդնել նաև դիտողի և էկրանի միջև:


ՀՈւՕ. Ինչպե՞ս կնկարագրեիք Ձեր գեղանկարները, ու նաև շատ հետաքրքրված եմ նրանով, թե ինչն է ստիպել Ձեզ թողնել ֆիլմ նկարահանելը 1976 թվականին: Ի՞նչ էր անում նկարչությունը, որ չէր անում կինոն: Կինոյի փորձառությունը պետք է որ մտած լիներ նկարչության մեջ՝ հետֆիլմային նկարչության…


ՀՀ. Ես ի ծնե նկարիչ եմ: Իմ կրթությունը նկարչական է եղել: Ես ուզում եմ մարմնավորել իմ զգացողությունները գրեթե ամեն ինչում, լինի դա ֆիլմ, նկարչություն, թե արվեստի այլ տեսակ: Ես արել եմ այն, ինչ կար իմ մտքին՝ առանց մտածելու, թե դա դուր կգա դիտողին, թե ոչ: Ինչու՞ աբստրակտ:


ՀՈւՕ. Այո, ինչու՞ աբստրակտ:


ՀՀ. Ես ապրել եմ Աշնակի հսկայական, ամայի գյուղում, ես արվեստանոց ունեմ Աշնակում, որտեղ անում եմ այն, ինչ ուզում եմ: Պեյզաժը շատ ընդգրկուն է, ես գրեթե կարող եմ Թուրքիան տեսնել պատուհանիցս: Պեյզաժը դատարկ է, այնտեղ ոչինչ չկա: Ես օգտագործում եմ ալյումին և բրոնզ: Դրանք խառնում եմ ներկին: Աբսուրդ է որևէ այլ բան նկարել, երբ այդպիսի պեյզաժ կա:


ՀՈւՕ. Քիչ առաջ խոսում էիք ֆիլմերում հաճելիի և տհաճի մասին: Այս դեպքում նույնպես, հակադրություններ ունենք նկարչության մեջ: Ունենք վերահսկողություն և պատահականություն: Ունենք երկրաչափություն և ժեստային աբստրակցիա, գուցե դա կապող օղա՞կ է:


ՀՀ. Չգիտեմ, թե ինչպես է այսպես ստացվել, պարզապես այսպես է պատահել:


ՀՈւՕ. Իսկ որքա՞ն նկարներ էիք անում: Շա՞տ են աշխատանքները:


ՀՀ. Ես վաճառել եմ որոշները: Ես ամեն օր եմ աշխատում, բայց չեմ նկարում այն, ինչ ուրիշներն են խնդրում:


ՀՈւՕ. Դուք վաստակում էիք դասավանդմա՞մբ, թե՞ նկարներ վաճառելով:


ՀՀ. Ներքին շուկայի հետ շատ դժվար է, բայց երբ որևէ մեկը գալիս է արտասահմանից և ուզում է իմ նկարներից գնել, ինձ համար դա նորմալ է: Ես որևէ եկամուտ չեմ ակնկալում ներքին շուկայից, բայց քանի որ ես մի քիչ հայտնի եմ դարձել, որոշ մարդիկ ուզում են գնել իմ գործերը:


ՀՈւՕ. Դուք գծանկար անու՞մ եք: Ճեպանկարներ անու՞մ եք:


ՀՀ. Ոչ:


ՀՈւՕ. Այսինքն՝ գեղանկարների համար նախապատրաստական էսքիզներ չե՞ք անում:


ՀՀ. Դա դասական ձևն է: Ես անում եմ որոշ էսքիզներ, բայց ես գիտեմ, թե ինչ եմ նկարելու: Վերջերս արված գեղանկարները իմպրովիզացիաներ են:


ՀՈւՕ. Որո՞նք են Ձեր գույները, ունե՞ք սիրելի գույներ: Շատ եք օգտագործում սևը և սպիտակը:


ՀՀ. Ես սիրում եմ նավթային կանաչը: Սիրում եմ արծաթե կանաչը (ցույց է տալիս նկարը): Ես սիրում եմ գունային կոնտրաստներ:


ՀՈւՕ. Նկարները վերնագրեր ունե՞ն:


ՀՀ. Ես համարակալման համակարգ ունեմ: Վերնագրեր չեմ դնում նկարներիս, որովհետև դա օրերդ վերնագրելու նման է: Դրանք բոլորը դասակարգված են մեկ հղացքի, մեկ գաղափարի կամ ժամանակահատվածի տակ: Ես իրականում կանգ չեմ առնում քաղաքական հարցերի վրա, օրինակ՝ ատոմային ռումբի: Ես կուզենայի չշտապել, չեմ սիրում շտապել: Իսկ ռուսական ռեժիմը շարունակական ընդվզման է բերում՝ սոցիալիզմի դեմ, Լենինի դեմ, Ստալինի դեմ: Երբ սոցիալիզմը վերացվեց, այդ արվեստը դրա հետ միասին նույնպես վերացվեց: Այնպես որ ես կենտրոնացա այն ազդեցության վրա, որ դա ունեցավ մարդկանց վրա, ես ուզում եմ արտահայտել այդ զգացողությունները: Հայաստանում 1988 թվականին տեղի ունեցած երկրաշարժից հետո ես չշտապեցի վերցնել վրձինս՝ երկրաշարժը պատկերելու համար: Ես սպասում եմ մինչ զգացմունքը բնական կերպով դուրս գա: Ես ջանք չեմ թափում այն պատկերելու համար:


ՀՈւՕ. Ինչու՞ վերադարձաք ֆիլմին 2001 թվականին, և գույների մասին. հանկարծակի Ձեր ֆիլմերում գույն է հայտնվում:


ՀՀ. Դա շատ պարզ է: Սկզբում միջոցներ չունեինք: Տեսախցիկը, որ ունեի, սև և սպիտակ էր, ու ես չէի կարող հետ կանգնել կինոյի մեջ մտնելուց: Իսկ այն տեսախցիկը, որը ես ունեցա ավելի ուշ, թույլ տվեց ինձ գույնով նկարահանել:


ՀՈւՕ. Համեմատաբար ավելի ուշ՝ 2001-ին նկարահանված ֆիլմում, որում դադարի մեջ գտնվող ֆիգուր է պատկերվում, որը հազիվ է շարժվում, իսկ հետո տեսնում ես, որ այն կրկին շարժվում է, ժամանակը կարծես կանգ է առնում, մինչդեռ ավազով ֆիլմը շատ տարբեր է: Այնտեղ գործողություն կա, մեծ քանակության ավազ է թափվում ցած: Կարո՞ղ եք խոսել այս երկու ֆիլմերի մասին:


ՀՀ. Մի այլ ֆիլմ կա, որ կոչվում է «Հողը»: Դա ավելի կարճ ֆիլմ է, որտեղ ես հողի մեջ եմ: Այն խորհրդանշում է երկիրը, բնությունը, հայրենիքը: Այն ինձ համար խորհրդանշում է նաև աշխարհի հետ կոնտակտը: Ես ուզում եմ առանձնանալ հողից, իմ արմատներից, թեև այն էներգիա է տալիս ինձ: Ինձ համար ներսը «մահ» է, իսկ դուրսը՝ «ոչինչ»: Ոչինչը կարող է սպանել արվեստը: Երբ դու արվեստի կենտրոնում ես, սկսում ես կոնտակտի մեջ մտնել մարդկանց հետ, պետք է ճանաչես ուրիշներին: Այս ֆիլմերը իմ արվեստանոցում էին, մինչ ինչ-որ մեկը գտավ դրանք: Ահա թե ինչու եմ ես մշտական կոնֆլիկտի մեջ իմ հայրենիքի, հողի հետ:


ՀՈւՕ. Ռայներ Մարիա Ռիլկեն մի հրաշալի փոքրիկ գիրք է գրել, որը խորհուրդ է երիտասարդ բանաստեղծին: Ինպիսի՞ն կլիներ Ձեր խորհուրդն այսօր երիտասարդ արվեստագետին:


ՀՀ. Ամենակարևորը՝ ազնիվ եղեք: Մի՛ դիմեք ձեր արվեստը շուկայական դարձնելուն: Վերադարձե՛ք ձեր արմատներին, և արվեստ մի՛ արտադրեք վաճառքի համար: Մի՛ ստեք ինքներդ ձեզ: Մեծ տարբերություն կա այն միջավայրի, որում ապրում եմ և այստեղի միջև [Art Dubai]: Այստեղ տեսնում ես երեխաների, որ մտնում և հայացք են գցում բոլոր գլուխգործոցներին, Հայաստանում իրոք դժվար է տեսնել ժամանակակից արվեստ: Նրանց ավելի հեշտ է նայել կատալոգներ և կրկնօրինակել կատալոգներից, և դիտողը իրականում չի կարող ասել, թե սա իմ գործն է, թե ուրիշինը: Ամենակարևորը՝ ազնիվ եղեք, մի՛ ստեք ինքներս ձեզ:


ՀՈւՕ. Վերջին հարցը. Դուք շատ բան եք իրականացրել՝ Ձեր հին ֆիլմերը և նոր ֆիլմերը, և հիմա գեղանկարները: Սրանք մեծ ձեռքբերումներ են: Հետաքրքիր է, ունե՞ք չիրականացված նախագծեր: Նախագծեր, որոնք չափից դուրս մեծ էին իրականանալու համար, երազանքներ, ուտոպիաներ…


ՀՀ. Իմ երազանքն է դուրս գալ իմ կոկոնից և բացահայտել այն բաները, որոնց մասին երազում էի մանկության տարիներին:


ՀՈւՕ. Շատ շնորհակալ եմ, հիրավի հրաշալի հարցազրույց էր:


Հարցազրույցը վարվել է անգլերեն, սղագրել է Դույգու Դեմիրը:
Հայերեն թարգմ.՝ Ե.Այդինյանի


Կարդացեք նաեւ